ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 9.5 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਰੋਕਿਆ ਮੀਂਹ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟੀ
Scientists at Arizona’s Biosphere 2 withheld rain from a glass-enclosed rainforest for 9.5 weeks in 2019.
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਇਓਸਫੀਅਰ-2 ਦੇ ਕੱਚ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਵਰਖਾ-ਵਣ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਦੌਰਾਨ 9.5 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਰੋਕ ਕੇ ਸੋਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੀਂਹ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੇ ਸੰਭਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਮੁੜ ਬਹਾਲੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।ਬਾਇਓਸਫੀਅਰ-2 ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਵਰਖਾ-ਵਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 90 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 80 ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮੀਲ ਲੰਬੀਆਂ ਟੈਫਲੋਨ ਟਿਊਬਾਂ ਅਤੇ 133 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਂਸਰ ਲਗਾ ਕੇ ਕਾਰਬਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਸੁੱਕੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ’ਤੇ ਪਿਆ ਜੋ ਸੋਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤ ਤੁਰੰਤ ਡੂੰਘੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਕੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸੋਕੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਚਾਅ ਮਿਲਿਆ।ਸੋਕੇ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪੌਦਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਡਣਸ਼ੀਲ ਜੈਵਿਕ ਯੋਗਿਕ (ਵੀ.ਓ.ਸੀ.) ਵੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਗਏ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਰਸਾਇਣ ਹਨ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਾਰਬਨ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪੌਦੇ ਨਵਾਂ ਕਾਰਬਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਯੋਗਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ।
ਜੰਗਲ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਸੋਖ ਕੇ ਕਾਰਬਨ ਸਟੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੋਕੇ ਕਾਰਨ ਕਾਰਬਨ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਆਈ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਮੁੜ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਭਲਣ ਲੱਗਾ।ਖੋਜਕਰਤਾ ਲੌਰਾ ਮੈਰਿਥ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਕਾਰਨ ਸੋਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੰਗਲ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਰਬਨ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਨਮੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ’ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਈ।
